Eupedia
Eupedia


Eupedia > Historia > Najeźdźcy stepowi

5000 lat migracji ze stepów euroazjatyckich
do Europy

English version Deutsche Fassung Version française Versione italiana Version en español Versão em português
Proto-Indo-European migrations during the Early Bronze Age

Autor: Maciamo Hay

Wprowadzenie

Step pontyjsko-kaspijski, rozciągający się od ujścia Dunaju do Uralu, odegrał kluczową rolę w historii Europy i Azji. Tutaj właśnie udomowiono konia, tu wynaleziono rydwany było to jedno z najwcześniejszych miejsc, jakie objęła epoka brązu i skąd następnie technologia obróbki brązu się rozprzestrzeniała. Od ok. 4000 roku p.n.e. ludność stepowa migrowała na zachód, osiedlając się najpierw wokół doliny Dunaju i Kotliny Panońskiej, a następnie stopniowo dalej wgłąb Europy. Oto podsumowanie tej długiej serii migracji, które, jak się sądzi, rozprzestrzeniły język i kulturę indoeuropejską w Europie i znacząco przyczyniły się do powstania współczesnej europejskiej puli genowej.

Obecnie około dwóch trzecich europejskich mężczyzn należy do Y-chromosomalnych haplogrup R1a lub R1b, dwóch linii patrylinearnych, które - jak potwierdziły testy kopalnego DNA - przybyły do Europy w trakcie migracji indoeuropejskich ze stepu pontyjsko-kaspijskiego podczas epoki brązu. Jednakże jeszcze długo po zakończeniu epoki brązu ludy koczowników ze stepów często przeprowadzały kolejne najazdy na Europę. Nie wszystkie z nich były plemionami mówiącymi językami indoeuropejskimi, a do końca epoki brązu nawet te, które nimi były, jak Scytowie, zdążyły się już wymieszać z różnymi ludami nie-indoeuropejskimi z Kaukazu, Azji Środkowej, Syberii, a nawet z Bliskiego Wschodu.

Tutaj możesz obejrzeć mapy migracji do Europy w czasach epoki brązu.

Posumowanie historii migracji ze stepów pontyjsko-kaspijskich do innych części Europy

  • 4200-3900 p.n.e. : Konni jeźdźcy późnej epoki miedzi najeżdżają starobałkańskie osady typu tell we wschodniej Rumunii i Bułgarii. Większość miast i wsi kultur Gumelnita, Warna oraz KaranoWo VI zostaje opuszczona. Powstaje nowa kultura hybrydowa, Suworowo-Cernavodă (4000-3200 p.n.e.), która następnie rozszerzy się dalej na południe do Morza Egejskiego w okresie Ezero (3300-2700 p.n.e.).
  • 3500 p.n.e. : Inne najazdy ze stepu na ziemie kultury Cucuteni-Trypole doprowadziły do ​​powstania hybrydowej kultury Coţofeni, znanej również jako kultura Usatowo, w północno-wschodniej Rumunii.
  • 3200-2800 p.n.e. : Pierwsza ekspansja na północny-zachód kultury Grobów Jamowych od strony zachodniego stepu na ziemie współczesnej Polski, Niemiec, Skandynawii i krajów bałtyckich. Powstanie kultury Ceramiki Sznurowej (lub Grobów Jednostkowych, lub Toporów Bojowych) (3200-1800 p.n.e.).
  • 2800-2500 p.n.e. : Mieszana ludność kultur Cotsofeni i Ezero wyrusza w górę Dunaju i osiedla się na Równinie Węgierskiej. Ekspansja na południe kultur Abaszewo, Połtawka i Grobów Katakumbowych z obszaru między Wołgą a Uralem w stronę wybrzeży Morza Czarnego, wypycha do Europy jeszcze więcej pasterzy późnej kultury Grobów Jamowych.
  • 2500-2300 p.n.e. : Indo-Europejczycy rozszerzają swój zasięg od Równiny Węgierskiej do Austrii, Czech, Moraw, południowej Polski i południowych Niemiec i dają początek najważniejszej środkowoeuropejskiej kulturze epoki brązu: Unietyckiej.
  • 2300-2000 p.n.e. : Indo-Europejczycy kontynuują swój pochód do Europy Zachodniej i Północnej, upowszechniając epokę brązu oraz tradycję grobów jednostkowych.
  • 2000-1100 p.n.e. : Ludy Morza najeżdżają od północy (prawdopodobnie od strony Morza Czarnego) basen Morza Egejskiego i wschodnią część basenu Morza Śródziemnego. Jest to jedna z najbardziej kontrowersyjnych kart historii starożytnej ze względu na brak wyraźnych dowodów odnośnie pochodzenia Ludów Morza. Indo-Europejczycy ze Stepu lub z samej Europy byli jedynymi wojownikami dysponującymi wystarczająco zaawansowaną bronią i wiedzą o żeglowaniu, aby zniszczyć potężne pałace i państwa-miasta Grecji, Anatolii, Lewantu i Egiptu. Pasuje to również do 1000-letniej przerwy, w trakcie której brakowało jakichkolwiek innych większych migracji ze stepów. W tym czasie wschodnie grupy Indo-Europejczyków podbijały Pakistan i Indie, atakując z Azji Środkowej.
  • 800-550 p.n.e. : Kimmerowie zostają wypędzeni ze stepów pontyjskich przez swoich kuzynów, Scytów, pochodzących z regionu między Uralem a Wołgą i z Azji Środkowej. Kimmerowie osiedlają się w Anatolii i w rejonie współczesnej Rumunii około 800 roku pne. Kultura kimmeryjska powstała około 1200 roku p.n.e. Niektórzy archeolodzy umieszczają ich praojczyznę na Północnym Kaukazie. Niektóre relacje mówią, że Kimmerowie przenieśli się do północnych Niemiec i Holandii i stali się przodkami niektórych germańskich plemion, takich jak Sykambrowie (przodkowie Franków). Scytowie przybyli między 650 a 550 rokiem p.n.e. do Siedmiogrodu, na Węgry i do południowej Słowacji. Utrzymywali połączenia handlowe ze stepami aż do rzymskiego podboju Pannonii i Dacji.
  • 100-500 n.e. : Hunowie z południowej Syberii najeżdżają Europę Wschodnią, wypierając Alanów (plemię pochodzące od Sarmatów) na zachód. Goci, Wandalowie, Frankowie, Anglowie, Sasi, Jutowie i inni wkraczają do Imperium Rzymskiego pod presją nowych najeźdźców stepowych, co powoduje upadek Zachodniego Imperium Rzymskiego.
  • 550-1000 n.e. : Kolejnymi najeźdźcami ze stepu byli Awarowie, którzy przybyli do rejonu dolnego Dunaju w 562 r. Awarowie ustanowili swoje panowanie nad dorzeczem Dunaju, od środkowej Rumunii do wschodnią Austrię, od końca VI do początku IX wieku.

    W IV wieku niektórzy Bułgarzy przekroczyli Kaukaz wchodząc do Armenii, podczas gdy inni już podążali za Hunami, a następnie za Awarami, do Europy Środkowej. Pontyjski step oraz Północny Kaukaz były rządzone przez Bułgarów w czasach istnienia Wielkiej Bułgarii w VII wieku. Pod naciskiem Chazarów, Bułgarzy podzielili się na dwie grupy; jedna migrująca na północ do Bułgarii Nadwołżańskiej, a druga w stronę Karpat, gdzie założyła Pierwsze Carstwo Bułgarii (680-1018 n.e.) w rejonie współczesnej Rumunii i Bułgarii.

    Madziarowie i Chazarowie emigrowali z regionu Ural-Wołga na ziemie współczesnej Ukrainy około 830 r. Najechali przez Karpaty aż do Bawarii, gdzie zostali zatrzymani w 956. Następnie osiedlili się na stałe na Węgrzech w X wieku i założyli królestwo Węgier w r. 1001.

  • 1235-1300 n.e. : Imperium Mongolskie sięgnęło do Europy około roku 1235. Mongołowie zawzięcie najeżdżali Bułgarię, Polskę, Czechy, Węgry, Austrię, Chorwację, Serbię i należącą do Bizancjum Trację. W końcu zostali pokonani i wygonieni z Europy, ale mogli zostawić pewne ślady genetyczne (choć bardzo nieznaczne w oparciu o dostępne dowody).

  • 1350-1550 n.e. : Ostatnimi przybyszami z Azji Środkowej do Europy (przez Anatolię) byli Turcy, którzy podbili Bałkany od 1359 do 1481 roku, potem obszar Karpat i Węgry w latach 1520-1566. Z technicznego punktu widzenia nie pochodzili ze stepów kaspijsko-pontyjskich, ale z obszarów Azji Środkowej, które ponad 4000 lat wcześniej zasiedlili Indo-Europejczycy ze stepu między Wołgą a Uralem. Podobnie jak inne ludy tureckie (Hunowie, Awarowie, Bułgarzy, Chazarowie, Tatarzy) Turcy podobno przynieśli ze sobą wiele linii R1a i trochę R1b.

Wpływ genetyczny

Ciągły przepływ ludzi ze stepów wywarł skumulowany wpływ na europejską pulę genową. Jednakże to wczesne migracje z epoki miedzi i brązu miały największy wpływ genetyczny.

Wcześniej niż 4000 lat p.n.e., nie było w Europie śladu haplogrupy R1b-L23 (i jej subkladów) poza stepem kaspijsko-pontyjskim. Starsze gałęzie R1b znaleziono w mezolitycznych próbkach z Bałkanów i wschodniego Bałtyku, ale są one obecnie w większości wymarłe. Indoeuropejska gałąź R1b związana jest z ekspansją w stronę Karpat i Bałkanów (Usatowo-Coţofeni, Ezero, kultury Otomani), a następnie ekspansją do Europy Środkowej, rozprzestrzeniając się wzdłuż istniejących sieci handlowych kultury Pucharów Dzwonowatych (Bell Beaker) na zachód, aż do Wielkiej Brytanii i Irlandii.

To samo dotyczy haplogrupy R1a. Stare jej gałęzie, które pozostawiły niewielu lub żadnych zyjących współcześnie potomków, zostały zidentyfikowane w mezolitycznych szczątkach ze wschodniej Europy. Ale gałąź R1a-M417, która przeżyła i zastąpiła wszystkie pozostałe, prawdopodobnie pochodziła z kultury Grobów Jamowych, a testy kopalnego DNA potwierdziły, że była ona rozprzestrzeniana głównie za pośrednictwem Kultury Ceramiki Sznurowej (Corded Ware). Obecnie ponad połowa współczesnych europejskich mężczyzn jest nosicielami chromosomu Y pochodzącego od tych odmian R1a lub R1b, które zamieszkiwały na stepie we wczesnej epoce brązu. R1b dominuje w Europie Zachodniej, podczas gdy R1a jest bardziej powszechna w Europie Środkowej i Wschodniej.

Inną ojcowską linią znalezioną w kulturze Grobów Jamowych, która jak się wydaje również rozprzestrzeniała się wraz z indoeuropejskimi wędrówkami, jest I2a2a-L701. Haplogrupa I2 była główną linią ojcowską mezolitycznych Europejczyków i została znaleziona w kopalnym DNA na całym kontynencie. I2a2a-L701 wydaje się być gałęzią zasiedlającą mezolityczną Ukrainę i południową Rosję, które stały się częścią obszaru kultury Grobów Jamowych.

Jest również prawdopodobne, że niektóre ojcowskie linie neolitycznych kultur rolniczych przylegających do stepu pontyjsko-kaspijskiego zostały częściowo wchłonięte przez najeźdźców stepowych i następnie rozprzestrzeniały się wraz z nimi do reszty Europy. Tak mogło być w przypadku kultury Cucuteni-Trypole, rozwijającej się na ziemiach współczesnej Mołdawii i zachodniej Ukrainy, która w 3500 roku p.n.e. sąsiadowała ze stepową kulturą Grobów Jamowych. Najlepszym kandydatem jest tutaj haplogrupa G2a, główna linia ojcowska neolitycznych rolników. Subklad G2a-U1 został potwierdzony przez badania kopalnego DNA jako jedna z linii kultury Cucuteni. Jego rozproszenie i wiek subkladów mocno wskazują na czas ekspansji w okresie epoki brązu podczas migracji indoeuropejskich do środkowej i zachodniej Europy. Jest tak również w przypadku subkladu G2a-Z1816, który mógł się rozprzestrzeniać wraz z Proto-Italo-Celtyckim kladem R1b-U152.

Te migracje praindoeuropejskie w epoce brązu miały większy wpływ na DNA ojcowskie (chromosom Y), ponieważ mężczyźni mogą się rozmnażać z kilkoma kobietami i poligamia była powszechna w hierarchicznych społeczeństwach epoki brązu. Ale towarzyszyły im również kobiety stepowe. Rozprzestrzeniały one w Europie haplogrupy mtDNA H2a1, H6, H7, H8, H15, K1c, K2b, U2d, U2e, U4, U5a1a, I1, I2, I3, V7a, V15 i W.

Migracje ze stepu pontyjskiego w okresie środkowej i późnej epoki brązu przyniosłyby do Europy mieszankę R1a, R1b i innych nowych linii, takich jak J2b2a-L283, którą znaleziono na Proto-Iliryjskim cmentarzysku w Chorwacji datowanym na ok. 1600 p.n.e. Wydaje się, że E-V13 to kolejna neolityczną europejska linia, która została zasymilowana przez indoeuropejskich przybyszów. Jej główny klad CTS5856 ma wiek koalescencji zaledwie 4100 lat, co wskazuje na jego ekspansję w okresie od średniej do późnej epoki brązu.

Ostatnim ludem prawdopodobnie zdominowanym przez noscieli R1b, jaki opuścił Step, byli Kimmerowie. Wydaje się, że Sarmaci, którzy ich wyparli, zasymilowali niektórych lokalnych mieszkańców stepów, jacy przed nimi nie uciekli. Jeden z wczesnych Sarmatów należał do R1b-Z2103 (tak jak Jamowcy). Jest jednak prawdopodobne, że Sarmaci w większości należeli do R1a, podobnie jak inne plemiona irańskie. Próbki późnych Sarmatów lub wczesnych Alanów (300-400 n.e.) z Republiki Osetii Północnej-Alanii, należały do ​​haplogrup R1a, G2a oraz J1. Te dwie ostatnie to bardzo powszechne linie na Północnym Kaukazie i obie przekraczają 50% populacji u niektórych grup etnicznych. Dlatego najprawdopodobniej są to zasymilowane linie lokalne, a nie oryginalne linie rodowodowe Sarmatów / Alanów.

Wszystkie późniejsze migracje ze Stepu przyniosłyby głównie haplogrupę R1a na Bałkany oraz do Europy Środkowej. Południowo-Wschodnia Europa ma obecnie najwyższe zróżnicowanie R1a ze względu na liczne plemiona Eurazji, które osiedliły się tam na przestrzeni prawie dwóch tysięcy lat, między 800 r. p.n.e. a 1000 r. n.e.

Dziesiątki starożytnych próbek DNA ze szczątków Scytów przetestowano na mtDNA, a kilka także pod kątem Y-DNA. Przebadano edenaście próbek Y-DNA pochodzących od Scytów lub ludów ze Scytami spokrewnionych z różnych miejsc w Rosji i na Syberii, a wszystkie z nich oprócz jednej należały do ​​haplogrupy R1a (ostatnia należała do syberyjskiej haplogrupy N). Tylko dwóch zostało przetestowanych na głębokie klady i obu przyporządkowano do indo-irańskiej gałęzi Z93 (nic dziwnego skoro Scytowie byli ludem irańskim). Jest prawdopodobne, że Scytowie mieli taże w swojej populacji mężczyzn z haplogrupą R1b-Z2103 (podobnie jak inni Indo-Irańczycy), ale także J2a oraz Q1b z Azji Środkowej, skąd pochodzą. Ich mitochondrialne haplogrupy wskazują, że Scytowie z Rosji mocno zmieszali się z kobietami ludów mongoloidalnych / rdzennie syberyjskich.

Hunowie pochodzili pierwotnie z Mongolii i Ałtaju. Wiele spośród liczących sobie 2000 lat próbek przebadano pod względem zarówno Y-DNA jak i mtDNA i nie wydają się one znacznie różnić od współczesnych Mongołów. Ich głównymi liniami Y-DNA były C2a, N1 oraz Q1a, ale posiadali również trochę R1a i R1b (jak też równoważne proto-indoeuropejskie linie mtDNA, takie jak H, J1, U2e i U5a). Zanim Hunowie dotarli do Europy, stali się konfederacją kilku plemion wcielonych w ich skład na obszarze Eurazjatyckiego Stepu, a wielu z tych plemion prawdopodobnie było zdominowane przez mężczyzn z R1a(ponieważ wywodzili się od Sarmatów i Scytów). To chyba wyjaśnia, dlaczego bardzo mało linii wschodnioazjatyckich znajduje się w tych częściach Europy, w których Hunowie osiedli, szczególnie na Węgrzech, w Karpatach, w Polsce i w Niemczech. Są to wszystko obszary o znacznych procentach linii R1a, być może część z nich została przyniesiona przez konfederację huńską ze stepu.

Awarowie, Bułgarzy, Madziarowie i Chazarowie również przynieśliby głównie linie R1a, prawdopodobnie wraz z pewnymi innymi liniami irańskimi (G2a, J2a, R1b-Z2103), tureckimi (C2a, Q1a), a nawet uralskimi (N1c). Przebadano sześć próbek Y-DNA Madziarów z X wieku, które należały do ​​haplogrup I2a (x2), N1c (x2) i R1b (x2). Y-DNA króla Węgier Beli III przetestował zespół Olasza i in. (2018) - z badania wyszło R1a. Béla był członkiem dynastii Arpadów, która rządziła Węgrami od przybycia Madziarów w IX wieku do roku 1301.

Turcy zeszli z Ałtaju do Azji Środkowej i następnie podbili Cesarstwo Bizantyjskie. Oryginalni tureccy najeźdźcy pozostawili znaczący genetyczny ślad na rodzimej ludności Anatolii. Obecnie ok. 7% tureckich mężczyzn ma chromosom Y pochodzący z Mongolii lub Syberii (haplogrupy C, N, O i Q). Kolejne 7% należy do różnych linii R1a (głównie do subkladu Z93), one być może również w większości przybyły wraz z Turkami. Potomkowie dynastii osmańskiej należą do haplogrupy R1a-Z93. 500 lat osmańskich rządów na Bałkanach pozostawiło mały, ale zauważalny procent tureckiego Y-DNA w regionie.



Copyright © 2004-2018 Eupedia.com All Rights Reserved.